Dàn trao đổi nhiệt là bộ phận quan trọng trong AHU (Air Handling Unit), thực hiện quá trình làm lạnh hoặc gia nhiệt không khí trước khi cấp vào không gian sử dụng. Trong quá trình vận hành, bụi bẩn và tạp chất có thể tích tụ trên bề mặt cánh tản nhiệt, làm cản trở luồng gió và ảnh hưởng đến khả năng trao đổi nhiệt.
Vệ sinh coil AHU đúng kỹ thuật giúp duy trì hiệu suất thiết bị, hạn chế tình trạng tắc nghẽn và giảm nguy cơ hư hỏng cánh tản nhiệt. Tuy nhiên, phương pháp vệ sinh cần được lựa chọn theo cấu tạo coil, vật liệu và hướng dẫn của nhà sản xuất. Bài viết dưới đây được đội ngũ HRT biên soạn nhằm giúp kỹ sư và bộ phận quản lý kỹ thuật nắm rõ quy trình thực hiện.
Dàn Trao Đổi Nhiệt AHU Là Gì?
Dàn trao đổi nhiệt AHU là cụm thiết bị truyền nhiệt giữa môi chất lạnh hoặc nóng và dòng không khí đi qua. Bộ phận này thường được cấu tạo từ các ống dẫn môi chất kết hợp với cánh tản nhiệt kim loại nhằm tăng diện tích tiếp xúc và khả năng truyền nhiệt.
Trong hệ thống điều hòa không khí, coil AHU có nhiệm vụ làm lạnh, khử ẩm hoặc gia nhiệt không khí tùy theo thiết kế. Hiệu quả hoạt động phụ thuộc vào lưu lượng gió, lưu lượng môi chất, nhiệt độ vận hành và tình trạng bề mặt trao đổi nhiệt.
Các loại dàn trao đổi nhiệt AHU phổ biến
Coil nước lạnh sử dụng nước lạnh từ hệ thống Chiller để giảm nhiệt độ không khí. Nước lạnh lưu thông bên trong ống coil, còn không khí đi qua bề mặt cánh tản nhiệt để trao đổi nhiệt.
Coil nước nóng sử dụng nước nóng để gia nhiệt dòng không khí. Loại coil này thường được bố trí trong hệ thống cần kiểm soát nhiệt độ cấp hoặc duy trì điều kiện nhiệt trong mùa lạnh.
Coil DX sử dụng môi chất lạnh tuần hoàn trực tiếp trong dàn trao đổi nhiệt. Cấu tạo và nguyên lý vận hành liên quan đến chu trình lạnh của hệ thống điều hòa.
Ngoài các loại coil trên, một số AHU còn tích hợp bộ trao đổi nhiệt thu hồi nhiệt dạng tấm hoặc bánh xe nhiệt. Đây là thiết bị có cấu tạo và yêu cầu vệ sinh khác với coil ống đồng – cánh nhôm, vì vậy không nên áp dụng máy móc cùng một quy trình làm sạch.
Xem Thêm Quy Trình Đo Và Cân Bằng Lưu Lượng Gió Hệ HVAC
Khi Nào Cần Vệ Sinh Dàn Trao Đổi Nhiệt AHU?
Thời điểm vệ sinh không nên xác định bằng một chu kỳ cố định cho mọi AHU. Tần suất thực hiện phụ thuộc vào môi trường lắp đặt, thời gian vận hành, chất lượng không khí đầu vào, hiệu quả lọc bụi và yêu cầu của nhà sản xuất.
Kỹ sư vận hành cần kiểm tra khi quan sát thấy bụi bám rõ trên bề mặt coil hoặc các khe cánh tản nhiệt có dấu hiệu bị tắc. Đây là dấu hiệu trực tiếp cho thấy cần đánh giá mức độ bẩn và lựa chọn phương pháp làm sạch phù hợp.
Ngoài ra, cần kiểm tra khi chênh áp phía không khí qua coil tăng bất thường so với điều kiện thiết kế hoặc số liệu vận hành ban đầu. Nếu khả năng làm lạnh, gia nhiệt hoặc lưu lượng gió suy giảm, cần đánh giá đồng thời các yếu tố như bộ lọc, quạt, van điều khiển, lưu lượng môi chất và tình trạng coil. Không nên kết luận nguyên nhân chỉ dựa trên một biểu hiện.
Việc vệ sinh cũng cần được xem xét trong các đợt bảo trì định kỳ, sau thời gian thiết bị ngừng hoạt động kéo dài hoặc khi công trình phát sinh bụi bẩn do thi công, sửa chữa.
Chuẩn Bị Trước Khi Vệ Sinh Dàn Trao Đổi Nhiệt AHU
Trước khi thực hiện, kỹ thuật viên cần xác định loại coil, vật liệu chế tạo, tình trạng bề mặt và hướng dẫn bảo trì của nhà sản xuất. Việc này giúp lựa chọn dụng cụ, hóa chất và phương pháp vệ sinh phù hợp, hạn chế nguy cơ ăn mòn hoặc hư hỏng lớp phủ bảo vệ.
AHU phải được dừng và cô lập nguồn điện theo quy trình an toàn tại công trình. Các bộ phận có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi nước hoặc hóa chất như động cơ quạt, mô-tơ van gió, cảm biến, thiết bị điện và ổ bi cần được bảo vệ phù hợp. Nếu công việc liên quan đến nhiều nguồn năng lượng hoặc bộ phận chuyển động, cần thực hiện đầy đủ quy trình cô lập và kiểm soát an toàn trước khi mở thiết bị.
Dụng cụ vệ sinh có thể gồm máy hút bụi công nghiệp, bàn chải lông mềm, thiết bị phun rửa phù hợp, khăn lau và dụng cụ kiểm tra cánh tản nhiệt. Trường hợp cần sử dụng hóa chất, phải kiểm tra tính tương thích với vật liệu coil và tuân thủ hướng dẫn pha chế, thời gian tiếp xúc, biện pháp bảo hộ của nhà sản xuất hóa chất.
Kỹ thuật viên cũng cần kiểm tra khả năng thoát nước tại máng ngưng và đường ống xả. Khi vệ sinh ướt, nước bẩn phải được thu gom và thoát ra ngoài đúng cách, tránh tràn vào các bộ phận không được thiết kế để tiếp xúc với nước.
Xem Thêm Quy Trình Súc Rửa Đường Ống Nước Lạnh Chiller
Quy Trình Vệ Sinh Dàn Trao Đổi Nhiệt AHU Đúng Kỹ Thuật
Kiểm tra tình trạng dàn trao đổi nhiệt
Trước khi làm sạch, cần quan sát toàn bộ bề mặt coil để xác định vị trí và mức độ bám bẩn. Kỹ thuật viên kiểm tra tình trạng cánh tản nhiệt, ống dẫn môi chất, mối nối, khung đỡ và lớp phủ bảo vệ nếu có.
Cần ghi nhận các dấu hiệu như cánh nhôm bị móp, ăn mòn, bám dầu hoặc có vết rò rỉ. Với coil nước lạnh, cần kiểm tra thêm máng nước ngưng và đường thoát nước. Với coil DX, việc kiểm tra dấu hiệu rò rỉ môi chất cần được thực hiện theo quy trình chuyên môn phù hợp.
Kết quả kiểm tra ban đầu là cơ sở để lựa chọn vệ sinh khô, vệ sinh ướt hoặc sử dụng chất làm sạch chuyên dụng.
Tháo bộ lọc và tạo không gian tiếp cận coil
Bộ lọc không khí được tháo ra để kiểm tra và vệ sinh hoặc thay thế nếu cần. Kỹ thuật viên cần thực hiện đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, tránh làm rơi bụi bẩn từ bộ lọc vào khu vực coil trong quá trình thao tác.
Sau đó, mở cửa thăm và tạo không gian tiếp cận phù hợp để vệ sinh cả những vị trí có bụi bám sâu. Các bộ phận điện, động cơ, ổ bi và vật liệu cách nhiệt gần khu vực vệ sinh phải được che chắn. Không để nước hoặc hóa chất xâm nhập vào những vị trí này.
Làm sạch bụi bằng phương pháp khô
Nếu coil chủ yếu bám bụi khô, có thể sử dụng máy hút bụi công nghiệp hoặc bàn chải lông mềm để loại bỏ tạp chất trên bề mặt. Thao tác cần nhẹ nhàng, theo hướng phù hợp với cấu tạo cánh tản nhiệt nhằm tránh làm cong hoặc gãy cánh.
Đối với bụi bám sâu giữa các khe cánh, có thể cân nhắc sử dụng khí nén sạch, không lẫn dầu và điều chỉnh áp lực phù hợp. Hướng thổi cần tuân theo tài liệu kỹ thuật của thiết bị. Không sử dụng khí nén áp lực cao tùy tiện vì có thể làm biến dạng cánh tản nhiệt hoặc đẩy bụi sâu hơn vào bên trong coil.
Sau bước làm sạch khô, cần kiểm tra lại bề mặt để xác định lượng bụi còn sót và quyết định có cần vệ sinh ướt hay không.
Vệ sinh ướt khi cần thiết
Với các chất bẩn bám chặt mà phương pháp khô không xử lý hiệu quả, có thể sử dụng nước hoặc dung dịch vệ sinh coil chuyên dụng nếu nhà sản xuất cho phép.
Trước khi phun rửa, cần bảo đảm máng nước ngưng và đường thoát nước hoạt động tốt. Nước vệ sinh phải được kiểm soát để không bắn vào động cơ, cảm biến, thiết bị điện và các bộ phận không chịu nước.
Khi làm sạch, kỹ thuật viên cần điều chỉnh lưu lượng và áp lực nước phù hợp với kết cấu coil. Không phun tia nước quá mạnh hoặc đặt vòi phun sai góc vì có thể làm cong cánh tản nhiệt. Hướng phun cần căn cứ vào hướng tiếp cận và hướng dẫn vệ sinh của nhà sản xuất; không áp dụng một hướng phun chung cho mọi model AHU.
Sử dụng hóa chất vệ sinh nếu cần
Hóa chất chỉ nên được sử dụng khi mức độ bám bẩn và đặc tính chất bẩn yêu cầu. Trước khi lựa chọn, cần kiểm tra khả năng tương thích với vật liệu ống, cánh tản nhiệt và lớp phủ bề mặt.
Dung dịch phải được pha theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Nồng độ, thời gian tiếp xúc và cách xả rửa không có một giá trị chung cho tất cả các loại coil. Sử dụng hóa chất không phù hợp có thể gây ăn mòn, làm hỏng lớp phủ hoặc để lại cặn trên bề mặt trao đổi nhiệt.
Sau thời gian xử lý theo hướng dẫn, cần xả sạch hóa chất nếu quy trình sản phẩm yêu cầu. Không để tồn dư dung dịch vệ sinh trên coil hoặc trong máng nước ngưng.
Kiểm tra cánh tản nhiệt và làm khô
Sau khi vệ sinh, cần quan sát lại toàn bộ bề mặt coil để xác định bụi bẩn đã được loại bỏ hay chưa. Những vị trí cánh tản nhiệt bị cong cần được đánh giá và xử lý bằng dụng cụ phù hợp, tránh tác động mạnh làm hư hỏng thêm.
Đối với coil được vệ sinh ướt, cần để bề mặt thoát nước và khô theo yêu cầu của nhà sản xuất trước khi đưa thiết bị vào vận hành. Đồng thời, kiểm tra máng ngưng, đường thoát nước và các vị trí có nguy cơ đọng nước.
Khi hoàn tất, tháo các vật liệu che chắn, lắp lại bộ lọc và đóng cửa thăm đúng vị trí. Chỉ khôi phục nguồn điện khi đã xác nhận khu vực làm việc an toàn và các bộ phận được lắp đặt đầy đủ.
Xem Thêm Cách Chọn Vị Trí Lắp Đặt Dàn Lạnh VRV Đúng Kỹ Thuật
Cách Vệ Sinh Theo Từng Loại Dàn Trao Đổi Nhiệt AHU
Vệ sinh coil nước lạnh
Coil nước lạnh thường có cấu tạo ống dẫn nước kết hợp với cánh tản nhiệt. Khi vệ sinh, cần tập trung loại bỏ bụi bám giữa các khe cánh và kiểm tra khả năng thoát nước ngưng.
Không tự ý tháo đường ống hoặc xả nước trong coil nếu chưa có quy trình cô lập phù hợp. Nếu phát hiện rò rỉ, ăn mòn hoặc dấu hiệu bất thường ở mối nối, cần đánh giá và xử lý theo yêu cầu kỹ thuật của hệ thống nước lạnh.
Vệ sinh coil nước nóng
Coil nước nóng cũng cần được làm sạch bề mặt cánh tản nhiệt để duy trì khả năng trao đổi nhiệt với không khí. Tuy nhiên, cần chú ý tình trạng nhiệt độ và áp suất của hệ thống trước khi thao tác.
Nếu cần can thiệp vào đường ống hoặc môi chất bên trong coil, kỹ thuật viên phải thực hiện quy trình cô lập và bảo đảm thiết bị ở trạng thái an toàn. Không nên sử dụng hóa chất làm sạch khi chưa xác định tính tương thích với vật liệu chế tạo.
Vệ sinh coil DX
Coil DX có môi chất lạnh lưu thông trực tiếp bên trong ống trao đổi nhiệt. Quá trình vệ sinh bề mặt cần hạn chế tác động đến ống đồng, các mối nối và những vị trí có nguy cơ rò rỉ.
Không tự ý tháo lắp hoặc can thiệp vào mạch môi chất lạnh chỉ để làm sạch cánh tản nhiệt. Nếu phát hiện dấu hiệu rò rỉ, cần chuyển sang quy trình kiểm tra và xử lý mạch lạnh bởi nhân sự có chuyên môn phù hợp.
Vệ sinh bộ trao đổi nhiệt thu hồi nhiệt
Bộ trao đổi nhiệt thu hồi nhiệt dạng tấm hoặc bánh xe nhiệt có cấu tạo khác coil ống đồng – cánh nhôm. Vì vậy, phương pháp làm sạch phải căn cứ vào vật liệu, cấu tạo và hướng dẫn của nhà sản xuất.
Không mặc định có thể dùng vòi phun nước hoặc hóa chất vệ sinh coil cho bộ phận này. Đặc biệt, với bánh xe nhiệt có lớp phủ hoặc kết cấu đặc biệt, cần lựa chọn phương pháp không làm ảnh hưởng đến bề mặt trao đổi nhiệt.
Xem Thêm Hệ Thống Thông Gió Tòa Nhà: Nguyên Lý, Cách Chọn
Những Sai Sót Cần Tránh Khi Vệ Sinh Coil AHU
Một sai sót nghiêm trọng là vệ sinh khi thiết bị chưa được cô lập nguồn điện an toàn. Quạt và các bộ phận chuyển động có thể gây nguy hiểm cho người thao tác. Nước hoặc hóa chất xâm nhập vào thiết bị điện cũng có thể gây chập, hỏng linh kiện.
Sử dụng vòi phun áp lực cao không phù hợp là nguyên nhân có thể làm cong cánh tản nhiệt. Khi cánh bị biến dạng, khe thông gió bị thu hẹp và việc làm sạch những vị trí bên trong trở nên khó khăn hơn.
Một vấn đề khác là lựa chọn hóa chất không tương thích với vật liệu coil. Dung dịch có tính ăn mòn hoặc nồng độ không phù hợp có thể làm hỏng bề mặt kim loại và lớp phủ bảo vệ. Vì vậy, không nên tự đặt ra công thức pha hóa chất khi chưa có tài liệu kỹ thuật.
Ngoài ra, bỏ qua máng nước ngưng và đường thoát nước cũng khiến bụi bẩn sau vệ sinh tích tụ trở lại. Nếu không kiểm tra sau khi làm sạch, kỹ thuật viên có thể bỏ sót cánh tản nhiệt bị cong, vị trí rò rỉ hoặc tình trạng thoát nước không đạt yêu cầu.
Kiểm Tra Sau Khi Vệ Sinh Dàn Trao Đổi Nhiệt AHU
Sau khi hoàn tất, cần kiểm tra trực quan bề mặt coil để xác nhận bụi bẩn đã được loại bỏ và không còn tồn dư hóa chất. Cánh tản nhiệt, ống dẫn và khung đỡ cần được kiểm tra nhằm phát hiện biến dạng, ăn mòn hoặc hư hỏng phát sinh trong quá trình vệ sinh.
Máng nước ngưng và đường thoát nước phải được kiểm tra khả năng xả nước. Bộ lọc cần được lắp đúng vị trí, cửa thăm đóng kín và các bộ phận bảo vệ được tháo bỏ đầy đủ.
Khi khởi động lại AHU, kỹ thuật viên cần theo dõi lưu lượng gió, chênh áp qua coil và các thông số nhiệt độ phù hợp với chế độ vận hành. Nếu có số liệu trước vệ sinh, có thể so sánh trong điều kiện vận hành tương đương để đánh giá thay đổi.
Không nên kết luận hiệu suất thiết bị đã phục hồi chỉ dựa vào cảm quan bề mặt coil. Khả năng làm lạnh hoặc gia nhiệt còn phụ thuộc vào lưu lượng môi chất, hoạt động của quạt, van điều khiển, bộ lọc và các thành phần khác trong hệ thống.
Kết quả kiểm tra nên được ghi nhận trong hồ sơ bảo trì, bao gồm tình trạng trước và sau vệ sinh, phương pháp đã sử dụng, hóa chất nếu có, các bất thường phát hiện và kiến nghị xử lý.
Kết Luận
Vệ sinh dàn trao đổi nhiệt AHU cần được thực hiện theo đúng cấu tạo coil, mức độ bám bẩn và hướng dẫn của nhà sản xuất. Quy trình cơ bản gồm kiểm tra, cô lập thiết bị, bảo vệ linh kiện, làm sạch bằng phương pháp phù hợp, kiểm tra thoát nước và đánh giá thông số sau khi vận hành lại.
Đối với công trình sử dụng hệ thống HVAC, việc kiểm tra và bảo trì đúng kỹ thuật giúp duy trì điều kiện vận hành, hạn chế hư hỏng và hỗ trợ kiểm soát chất lượng không khí. HRT cung cấp dịch vụ tư vấn, khảo sát, thiết kế, lựa chọn thiết bị, thi công, nghiệm thu, bảo hành và bảo trì hệ thống HVAC, đáp ứng nhu cầu triển khai và quản lý kỹ thuật theo thực tế từng công trình.
Thông tin liên hệ
Công Ty Điều Hòa Thông Gió HRT
Địa chỉ: Số 9TT7 Đường Foresa 7A, KĐT Sinh Thái Tasco, Phường Xuân Phương, TP Hà Nội, Việt Nam
Hotline: 0916 181 080
Email: CEO@hrt.vn
Câu Hỏi Thường Gặp Về Vệ Sinh Dàn Trao Đổi Nhiệt AHU
Có nên dùng máy rửa áp lực cao để vệ sinh coil AHU không?
Không nên sử dụng máy rửa áp lực cao nếu chưa xác định giới hạn chịu áp của coil. Tia nước quá mạnh có thể làm cong cánh tản nhiệt, ảnh hưởng đến lớp phủ hoặc gây hư hỏng các bộ phận xung quanh. Cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất thiết bị.
Vệ sinh coil AHU có bắt buộc sử dụng hóa chất không?
Không. Nếu coil chỉ bám bụi khô, phương pháp hút bụi hoặc làm sạch bằng bàn chải phù hợp có thể đáp ứng yêu cầu. Hóa chất chỉ được sử dụng khi cần xử lý chất bẩn bám chặt và phải bảo đảm tương thích với vật liệu coil.
Có cần vệ sinh cả hai mặt dàn trao đổi nhiệt không?
Cần đánh giá khả năng tiếp cận và tình trạng bám bẩn ở cả hai mặt. Với coil có nhiều lớp cánh hoặc bụi bám sâu, chỉ làm sạch một phía có thể không loại bỏ hết tạp chất. Phương pháp tiếp cận cần căn cứ vào cấu tạo thiết bị và hướng dẫn kỹ thuật.
Cánh tản nhiệt AHU bị cong có ảnh hưởng gì?
Cánh tản nhiệt bị cong có thể làm thu hẹp khe lưu thông không khí, tăng trở lực và ảnh hưởng đến khả năng trao đổi nhiệt. Nếu mức độ biến dạng đáng kể, cần đánh giá và xử lý bằng dụng cụ phù hợp, tránh tự ý tác động mạnh lên bề mặt coil.
Vệ sinh coil AHU có giúp tăng khả năng làm lạnh không?
Vệ sinh coil có thể cải thiện điều kiện trao đổi nhiệt và lưu thông không khí nếu nguyên nhân suy giảm hiệu suất xuất phát từ bụi bẩn. Tuy nhiên, hiệu quả làm lạnh còn phụ thuộc vào các yếu tố khác như lưu lượng nước lạnh hoặc môi chất lạnh, nhiệt độ vận hành, quạt và hệ thống điều khiển.